Про сто книг

Три месяца назад, 23.04.2025, Национальный курултай при президенте запустил всеказахстанский опрос в eGov с целеполаганием: «Определим вместе 100 популярных книг казахстанской литературы!». По утверждению организаторов, опрос прошло 100 000 человек, 10 августа нам выкатили итог, и у меня по этому поводу есть что сказать (сам список можно посмотреть на сайте курултая страница проекта 100 книг).

Сначала сам список (потому что знаю, как быстро умирают проектные сайты и информация с них, лучше сохраню здесь).

1. Абай Құнанбайұлы «Өлеңдері мен қара сөздері»
2. Шәкәрім Құдайбердіұлы «Еңлік-Кебек»
3. Міржақып Дулатұлы «Бақытсыз Жамал»
4. Жүсіпбек Аймауытов «Ақбілек»
5. Сұлтанмахмұт Торайғыров «Қамар сұлу»
6. Мағжан Жұмабаев «Мен жастарға сенемін»
7. Бейімбет Майлин «Шұғаның белгісі»
8. Ілияс Жансүгіров «Құлагер»
9. Сәкен Сейфуллин «Асау тұлпар»
10. Мұхтар Әуезов «Абай жолы»
11. Максим Зверьев «Кладовая чудес»
12. Сәбит Мұқанов «Менің мектептерім»
13. Ғабит Мүсірепов «Ұлпан»
14. Ғабиден Мұстафин «Дауылдан кейін»
15. Әбу Сәрсенбаев «Ақша бұлт»
16. Әбділдә Тәжібаев «Аралдар»
17. Бауыржан Момышұлы «Ұшқан ұя»
18. Қасым Аманжолов «Дариға, сол қыз»
19. Дмитрий Снегин «Утро и два шага в полдень»
20. Қалижан Бекхожин «Кешкі жаңғырық»
21. Саттар Ерубаев «Менің құрдастарым»
22. Ілияс Есенберлин «Көшпенділер»
23. Хамит Ерғалиев «Шер толғау»
24. Иван Шухов «Пресновские страницы»
25. Тәкен Әлімқұлов «Қараой»
26. Жұбан Молдағалиев «Кісен ашқан»
27. Әзілхан Нұршайыков «Махаббат қызық мол жылдар»
28. Сырбай Мәуленов «Алыс кетіп барамын»
29. Кемел Тоқаев «Түнде атылған оқ»
30. Тахауи Ахтанов «Шырағың сөнбесін»
31. Морис Симашко «Емшан»
32. Әбдіжәміл Нұрпейісов «Қан мен тер»
33. Бердібек Соқпақбаев «Менің атым Қожа»
34. Қуандық Шаңғытбаев «Ар»
35. Ғафу Қайырбеков «Жұлдызды тағдырлар»
36. Қалтай Мұхамеджанов «Көктөбедегі кездесу»
37. Нәсіреддин Сералиев «Дәукен атаның немерелері»
38. Әнуар Әлімжанов «Возвращение учителя»
39. Мұқағали Мақатаев «Аманат»
40. Болат Жандарбеков «Саки»
41. Шерхан Мұртаза «Ай мен Айша»
42. Ақан Нұрманов «Құланның ажалы»
43. Әкім Тарази «Қорқау жұлдыз»
44. Сафуан Шаймерденов «Инеш»
45. Герольд Бельгер «Дом скитальца»
46. Сәкен Жүнісов «Ақан сері»
47. Оспанхан Әубәкіров «Ымды білесіз бе?»
48. Сағи Жиенбаев «Бақ құсы»
49. Жұмекен Нәжімеденов «Менің Қазақстаным!»
50. Қалихан Ысқақ «Қоңыр күз еді»
51. Тұманбай Молдағалиев «Қош, көктем!»
52. Қадыр Мырза-Әли «Ой орман»
53. Сайын Мұратбеков «Жабайы алма»
54. Қабдеш Жұмаділов «Соңғы көш»
55. Олжас Сүлейменов «Аргамак»
56. Марфуға Айтхожина «Аққу жүрек»
57. Төлеген Айбергенов «Бір тойым бар»
58. Әнес Сарай «Ақ тымық күн»
59. Асқар Сүлейменов «Бесатар»
60. Өтежан Нұрғалиев «Соғыстың соңғы жазы»
61. Әбіш Кекілбайұлы «Үркер»
62. Фариза Оңғарсынова «Дауа»
63. Мұхтар Мағауин «Аласапыран»
64. Кәдірбек Сегізбаев «Беласқан»
65. Исраил Сапарбай «Аққу арман»
66. Бексұлтан Нұржекеев «Әй, дүние-ай»
67. Софы Сматаев «Елім-ай»
68. Дулат Исабеков «Қарғын»
69. Қажығали Мұханбетқали «Тар кезең»
70. Төлен Әбдік «Парасат майданы»
71. Мұхтар Шаханов «Танакөз»
72. Оралхан Бөкей «Атау кере»
73. Жәркен Бөдеш «Жұлдызтас»
74. Ақұштап Бақтыгереева «Ана әлдиі»
75. Темірхан Медетбек «Көк түріктер сарыны»
76. Жұматай Жақыпбаев «Ләйлә»
77. Кеңшілік Мырзабеков «Іңкәр дүние»
78. Күләш Ахметова «Құт»
79. Валерий Михайлов «Хроника великого джута»
80. Тынымбай Нұрмағамбетов «Бөрібайдың тымағын ит алып қашқан қыс»
81. Смағұл Елубай «Ақ боз үй»
82. Иранбек Оразбаев «Қорқыттың көрі»
83. Нұрлан Оразалин «Жетінші құрлық»
84. Жарасқан Әбдірашев «Дала сенің ұлыңмын»
85. Дидахмет Әшімханұлы «Самырсын сазы»
86. Несіпбек Айтұлы «Дариға, дәурен»
87. Серік Ақсұңқарұлы «Адам ата – Һауа ана»
88. Мейірхан Ақдәулетұлы «Дәруішнама»
89. Әлібек Асқаров «Өр Алтай, мен қайтейін биігіңді»
90. Тыныштықбек Әбдікәкімұлы «Ақшам хаттары»
91. Ұлықбек Есдәулет «Киіз кітап»
92. Таласбек Әсемқұлов «Талтүс»
93. Рақымжан Отарбаев «Біздің ауылдың амазонкалары»
94. Есенғали Раушанов «Бозаңға біткен боз жусан»
95. Тұрсынжан Шапай «Қазақтың жаны»
96. Ғалым Жайлыбай «Жаратқанның жазуы»
97. Жүсіпбек Қорғасбек «Жансебіл»
98. Светқали Нұржан «Ай таранған түн»
99. Роза Мұқанова «Мәңгілік бала бейне»
100. Гүлнар Салықбай «Жан»

👉 Абсолютно ожидаемый и нормальный результат по языкам: из ста книг в списке 91 книга на казахском, девять книг на русском языке. Правда, внезапно из них вообще-то две (Болат Жандарбеков «Саки», Сафуан Шаймерденов «Инеш») — переводы с казахского.

👉 Что на первом месте будет Абай, было настолько очевидно, что даже скучно. Моя версия: это имя знают вообще все, даже те, кто в последний раз читал что-то художественное только в школе.

👉 Судя по списку, наш народ активно читает сборники стихотворений, что странно, потому что поэзия никогда в популярном ежедневном чтении никакого внятного места не занимает. Очень похоже, что это отголоски школьной программы: не то, что реально люди читают, а то, что они считают культурным упомянуть.

👉 Список книг на казахском вполне можно использовать как список для ознакомления с казахской литературой XX века: фундамент тут почтенная советская классика. Литература независимого Казахстана представлена скупо, и ничего новее 15 лет я не вижу.

👉 Набор русскоязычных книг это безумная эклектика, притом, опять всё старое: ничего новее 40 лет нет, как будто ничего в современном Казахстане на русском не написано вообще. То есть в массе своей о современной русскоязычной литературе люди не знают.

Хочу теперь из чистого любопытства посмотреть на весь список книг, за пределами первых ста.